مىشوند و دنيا را از روى تكاثر و فخرفروشى نمىجويد و عزت و سربلندى نزد مردم را نمىطلبد و روزگارش را به باطل نمىگذراند و اين نخستين درجهء پرهيزگاران است . خداوند متعال مىفرمايد : « آن سراى آخرت را براى كسانى قرار مىدهيم كه خواستار برترى و تباهى در زمين نيستند و عاقبت از آن پرهيزگاران است » . « 1 » راهكارهاى دست‌يابى به حقيقت عبوديت در آغاز اين متن تواضع عملى امام صادق ( ع ) روايت شده است . پرسش‌كننده به جاى نام يا كنيهء امام صادق ( ع ) از عبارت « شريف » استفاده مىكند . عبارت « شريف » ، بيانگر جايگاه والايى است كه پرسش‌كننده براى آن حضرت در نظر گرفته است . برگردان فارسى « شريف » اصيل ، بااصل و نسب ، بزرگ‌منش ، بلندمرتبه ، عالىرتبه ، برجسته ، صاحب‌نام ، نامدار و نامور و . . . است . « 2 » با توجه به اينكه تمام اين عناوين به حق شايستهء آن حضرت است ، ولى جلسهء اخلاق و تدريس عرفان نبايد با اين عناوين آميخته شود ، بر اين اساس ، امام از عنوان بصرى مىخواهد كه به جاى واژهء « شريف » ، ايشان را با كنيه مخاطب سازد ؛ چنانچه در ميان عرب چنين مرسوم است . آيا مىتوان به حقيقت بندگى دست يافت ؟ در متن حاضر آمده است كه « حقيقه‌ى العبوديه‌ى ثلاثه‌ى أشياء . . . . فإذا أكرم الله العبد بهذه الثلاث . . . » . بايد با مطالعهء مطالب پيشين و دقت در آن‌ها كرامت‌هاى سه‌گانهء الهى را پيدا كرد . اين كرامت‌ها ، كه توفيق عمل به آن از جانب خدا است ، مراحل سه‌گانهء رسيدن به كمال است ؛ يعنى ، دست‌يابى به حقيقت عبوديت نيازمند گذراندن اين راه است . سالك ، آن‌گاه مىتواند عابدانه خدا را پرستش كند ، كه اين مراحل را گذرانده باشد . امام سه مرحله را راه‌هايى در عرض يكديگر براى سالكان طريقت ترسيم مىداند . مرحلهء نخست : درك فقر ذاتى خداوند عالم مىفرمايد : « يا أيها الناس أنتم الفقراء إلى الله و الله هو الغنى الحميد » . « 3 » سالك إلى الله با مطالعهء آموزه‌هاى قرآنى درمىيابد كه مالك اصلى خدا است و ديگران هرچه دارند ، از او است . اما آنچه سالك بايد در وجود خود وجدانى كند ، آن است كه با تمام

--> ( 1 ) - آذرتاش آذر نوش ، فرهنگ عربى - فارسى معصار ، ص 328 . ( 2 ) - فاطر / 15 . ( 3 ) - ر . ك : مجل علوم حديث ، ش 13 ، ص 19 به بعد .